W jakiej temperaturze giną kleszcze?

Kleszcze nie giną w typowych polskich zimach. Gdy temperatura spada, zwykle ograniczają aktywność i przechodzą w stan letargu, nazywany diapauzą. Ukryte w ściółce, glebie, szczelinach kory lub na żywicielach mogą przetrwać także silny mróz. Nie ma jednej temperatury, którą można uznać za granicę śmierci wszystkich kleszczy.

Jak temperatura wpływa na aktywność kleszczy?

Temperatura wpływa przede wszystkim na ruchliwość i poszukiwanie żywiciela, a nie automatycznie na przeżywalność pajęczaka. Przy chłodzie kleszcz porusza się wolniej i pozostaje w kryjówce. Kiedy robi się cieplej, może ponownie rozpocząć aktywność. Znaczenie ma także wilgotność, ponieważ kleszcze łatwo wysychają. Dlatego ten sam odczyt temperatury nie oznacza identycznego ryzyka w lesie, na łące i w suchym, nasłonecznionym miejscu.

Podane zakresy są orientacyjne, a nie granicami biologicznymi. Kleszcz łąkowy (Dermacentor reticulatus) może być spotykany przy chłodniejszej pogodzie niż kleszcz pospolity (Ixodes ricinus). W praktyce już cieplejszy, wilgotny dzień zimą może wystarczyć, aby część osobników stała się aktywna.

Gdzie kleszcze zimują?

Kleszcze przystosowały się do sezonowych zmian warunków. Gatunki żyjące w otwartym środowisku, w tym kleszcz pospolity, często wykorzystują warstwę ściółki i glebę. Temperatura panująca kilka centymetrów pod liśćmi może być stabilniejsza niż ta mierzona na wysokości człowieka. Osłona ogranicza też utratę wilgoci.

Najczęstsze miejsca zimowania kleszczy to:

• ściółka leśna i warstwa opadłych liści
• gleba oraz zagłębienia pod roślinnością
• szczeliny w korze drzew, dziuple i inne osłonięte kryjówki
• sierść lub skóra żywicieli, zwłaszcza u niektórych gatunków, takich jak kleszcz łąkowy

Niektóre kleszcze mogą przetrwać zimę na małych ssakach, a kleszcze łąkowe obserwuje się także na większych zwierzętach. W takim przypadku pozostają na żywicielu, ale nie muszą przez cały czas pobierać pokarmu.

Niska temperatura zwykle nie usuwa automatycznie patogenów znajdujących się w organizmie kleszcza. Dotyczy to między innymi czynników wywołujących boreliozę i kleszczowe zapalenie mózgu. Mróz może zmniejszać przeżywalność części kleszczy, ale nie oznacza wyeliminowania zakażonych osobników.

Czy zimą trzeba uważać na kleszcze?

Tak, choć ryzyko bywa mniejsze niż w okresach szczytowej aktywności. Szczególną ostrożność zachowaj podczas ciepłych dni i spacerów po terenach z liśćmi, wysoką trawą, zaroślami lub wilgotną ściółką. Łagodniejsze zimy mogą wydłużać okres żerowania kleszczy, dlatego kalendarz nie jest wystarczającym wskaźnikiem bezpieczeństwa.

Po kontakcie z takim terenem pomocne są proste działania:

• obejrzyj skórę po spacerze, zwłaszcza pachy, pachwiny, szyję i zgięcia kolan
• strzepnij odzież wierzchnią przed wejściem do domu i sprawdź jej szwy oraz mankiety
• stosuj preparaty przeciw kleszczom zgodnie z etykietą, jeśli planujesz dłuższy pobyt w terenie
• zabezpieczaj psy i koty preparatami przeznaczonymi dla danego gatunku zwierzęcia

Zwierzę może przynieść kleszcza do domu nawet wtedy, gdy człowiek miał na sobie grubą odzież. Jeśli pajęczak wbije się w skórę, należy usunąć go możliwie szybko odpowiednim narzędziem i obserwować miejsce po ukłuciu. Pojawienie się rumienia lub objawów infekcji wymaga kontaktu z lekarzem.

Mróz ogranicza aktywność kleszczy, ale nie wyznacza pewnej granicy ich śmierci. O bezpieczeństwie decydują także wilgotność, osłona terenu, gatunek oraz długość i charakter kontaktu z roślinnością.

Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej ani weterynaryjnej.