Do kiedy są kleszcze? Poznaj okres aktywności tych pasożytów

Kleszcze nie mają jednej daty zakończenia aktywności. Najczęściej żerują od wczesnej wiosny do późnej jesieni, ale przy łagodnej zimie można spotkać je także w grudniu, styczniu lub lutym. Najważniejsza jest temperatura przy gruncie – aktywność zwykle zaczyna się, gdy przez pewien czas utrzymuje się ona powyżej około 5–7°C.

Do kiedy są kleszcze?

Odpowiedź nie zależy od konkretnego miesiąca. Kalendarz wyznacza jedynie typowy przebieg sezonu, natomiast o aktywności kleszczy decydują przede wszystkim temperatura i wilgotność. W Polsce często obserwuje się je od przełomu marca i kwietnia do października lub listopada, lecz ciepła jesień może wydłużyć ten okres.

Gdy po chłodniejszych dniach przychodzi odwilż, kleszcze mogą ponownie wyjść ze ściółki i szukać żywiciela. Z tego powodu spacer po parku, lesie, łące czy ogrodzie nadal wiąże się z ryzykiem również poza typowym sezonem wiosenno-letnim.

Kiedy ryzyko ukąszenia jest największe?

Największą aktywność kleszczy pospolitych obserwuje się zwykle wiosną oraz jesienią. W tych okresach temperatura jest umiarkowana, a wilgotność sprzyja ich poruszaniu się i oczekiwaniu na żywiciela. Pierwszy szczyt często przypada na maj i czerwiec, a drugi na wrzesień i październik, ale są to orientacyjne okresy, a nie sztywne reguły.

W czasie długotrwałej suszy i upałów aktywność może chwilowo spaść. Nie oznacza to jednak, że kleszcze całkowicie znikają. Wystarczy zacienione, wilgotne miejsce, aby warunki lokalnie różniły się od tych panujących na otwartej przestrzeni.

Kleszcze nie spadają z drzew. Najczęściej czekają w trawie, paprociach, krzewach i innych fragmentach niskiej roślinności, zwykle na wysokości do około 1–1,5 metra. Przyczepiają się do skóry lub ubrania, gdy człowiek ociera się o rośliny. Można je spotkać także w parkach miejskich, na działkach i w przydomowych ogrodach.

Czy kleszcze są aktywne jesienią i zimą?

Jesienią ryzyko pozostaje realne, zwłaszcza we wrześniu, październiku i podczas ciepłego listopada. Kleszcze mogą być wtedy obecne na ścieżkach porośniętych trawą, obrzeżach lasów, w zaroślach oraz w wilgotnych ogrodach.

Zimą zwykle chowają się w ściółce, pod liśćmi i w warstwie roślin przy ziemi. Taka warstwa chroni je przed częścią niekorzystnych warunków i działa jak izolacja. Kiedy temperatura wzrasta powyżej około 5–7°C, mogą ponownie stać się aktywne. Dlatego kilka ciepłych dni w grudniu lub styczniu wystarczy, aby ryzyko nie było wyłącznie teoretyczne.

Łagodniejsze zimy oraz częstsze okresy dodatniej temperatury sprzyjają wydłużaniu czasu, w którym kleszcze mogą żerować. Nie oznacza to, że zimą są równie liczne i aktywne jak wiosną, ale całkowity brak ostrożności nie jest uzasadniony. Dotyczy to również miejskiej zieleni, gdzie mikroklimat bywa cieplejszy niż w otwartym terenie.

Kleszcz wykrywa potencjalnego żywiciela za pomocą narządu Hallera znajdującego się na przednich odnóżach. Reaguje między innymi na ciepło, wilgotność, zapach i dwutlenek węgla. Nie potrzebuje więc widoczności ani dostępu do wysokich drzew, aby znaleźć człowieka.

Jak chronić się przed kleszczami przez cały rok?

Ochrona powinna zależeć od miejsca spaceru i pogody, a nie tylko od miesiąca. Przed wyjściem na teren zielony warto zastosować kilka prostych zasad:

• Ubierz długie rękawy i nogawki oraz zakryte obuwie, szczególnie podczas spaceru po wysokiej trawie i zaroślach.
• Wybierz jasną odzież, ponieważ łatwiej zauważyć na niej przemieszczającego się kleszcza.
• Zastosuj repelent przeznaczony dla ludzi, zgodnie z instrukcją i ograniczeniami dotyczącymi wieku.
• Nie siadaj bezpośrednio na ściółce, trawie ani przy gęstych krzewach.

Po powrocie do domu przeprowadź krótką kontrolę, zwracając szczególną uwagę na miejsca, w których skóra jest delikatna lub osłonięta włosami:

• Obejrzyj całe ciało, zwłaszcza pachy, pachwiny, kark, okolice uszu, pępek i zgięcia kolan.
• Sprawdź ubranie, szwy, mankiety i nogawki, a następnie odłóż je do prania lub dokładnie wytrzep.
• Obejrzyj skórę głowy i linię włosów, szczególnie u dzieci.
• Weź prysznic, który może usunąć kleszcze jeszcze nieprzyczepione do skóry.

Jeśli znajdziesz kleszcza wbitego w skórę, usuń go jak najszybciej pęsetą lub przeznaczonym do tego przyrządem, chwytając możliwie blisko skóry. Nie smaruj go tłuszczem, alkoholem ani innymi substancjami. Miejsce wkłucia obserwuj. Pojawienie się powiększającego się rumienia, gorączki, bólów głowy, mięśni lub stawów wymaga konsultacji lekarskiej.

Najprostsza zasada brzmi więc: kleszcze nie kończą aktywności w konkretnym miesiącu. Gdy temperatura przy gruncie przekracza około 5–7°C, ostrożność nadal ma sens – także jesienią, zimą i podczas odwilży.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku niepokojących objawów po ukąszeniu kleszcza skonsultuj się z lekarzem.