Co to jest elewacja? Rodzaje i funkcje w budownictwie

Elewacja to zewnętrzna powierzchnia ścian budynku wraz z oknami, drzwiami, detalami i warstwami wykończeniowymi. Chroni konstrukcję przed warunkami atmosferycznymi oraz nadaje obiektowi określony wygląd. Sprawdź, czym różni się od fasady, jak oznacza się ją w projekcie i co oznacza szerokość elewacji frontowej.

Co to jest elewacja?

Elewacja jest widokiem zewnętrznym budynku oraz jego zewnętrzną warstwą wykończeniową. Obejmuje nie tylko samą ścianę, lecz także wszystkie widoczne elementy: otwory okienne i drzwiowe, parapety, balkony, gzymsy, okapy, attyki oraz zastosowane materiały.

Jej podstawowym zadaniem jest ochrona ścian przed deszczem, śniegiem, promieniowaniem słonecznym, mrozem i zabrudzeniami. W wielu budynkach elewacja łączy się z ociepleniem, dlatego wpływa również na ograniczenie strat ciepła oraz komfort użytkowania pomieszczeń.

Określenie stosuje się także w dokumentacji projektowej. Rysunek elewacji przedstawia budynek prostopadle do jednej ze ścian, zwykle w określonej skali. Pokazuje jego wysokość, rozmieszczenie drzwi i okien, poziomy kondygnacji, kształt dachu oraz rodzaj planowanego wykończenia.

Elewacja obejmuje wszystkie zewnętrzne ściany budynku wraz z ich widocznymi elementami, a nie wyłącznie warstwę tynku.

Jakie są rodzaje elewacji?

Podział elewacji może odnosić się do położenia budynku albo rodzaju użytego materiału. W pierwszym przypadku stosuje się nazwy związane z ulicą, ogrodem i stronami świata. W drugim bierze się pod uwagę technologię wykonania oraz wygląd powierzchni.

Podział według położenia

Ściana od strony ulicy jest zwykle nazywana elewacją frontową. Z tyłu znajduje się elewacja tylna lub ogrodowa, a po bokach – elewacje boczne. Można też używać oznaczeń kierunkowych: północna, południowa, wschodnia i zachodnia.

Taki opis ułatwia czytanie projektu oraz określanie usytuowania okien, drzwi i innych elementów. Ma znaczenie także przy analizie nasłonecznienia, ochrony przed wiatrem oraz doborze materiałów odpornych na określone warunki.

Podział według materiału

W budownictwie spotyka się między innymi elewacje tynkowane, drewniane, stalowe, szklane i kompozytowe. Stosuje się także okładziny kamienne, ceramiczne, klinkierowe oraz płyty włóknocementowe.

Każde rozwiązanie ma inne wymagania dotyczące montażu, wentylacji, konserwacji i odporności na wilgoć. Elewacja wentylowana tworzy za okładziną szczelinę powietrzną, która pomaga odprowadzać parę wodną i ograniczać zawilgocenie warstw ściany.

Elewacja a fasada – czym się różnią?

Oba pojęcia dotyczą zewnętrznej części budynku, ale nie oznaczają dokładnie tego samego. Elewacja odnosi się do każdej ściany zewnętrznej, natomiast fasada jest zazwyczaj jej reprezentacyjną, przednią częścią.

Fasadą najczęściej nazywa się ścianę od strony ulicy, przy której znajduje się wejście lub najbardziej rozbudowana kompozycja architektoniczna. Termin często pojawia się przy kamienicach, budynkach stojących w zwartej pierzei oraz obiektach, których boczne ściany stykają się z sąsiednią zabudową.

Czy fasada zawsze jest najbardziej ozdobną częścią obiektu? W praktyce często tak, lecz nie jest to bezwzględna zasada. O tym określeniu decyduje przede wszystkim położenie i funkcja reprezentacyjna ściany.

Jak elewacja jest przedstawiana w projekcie?

Kompletna dokumentacja domu jednorodzinnego zwykle zawiera widoki wszystkich czterech stron budynku. Rysunki opisuje się według stron świata, a także jako frontowy, tylny, boczny lub ogrodowy.

Na takim widoku nie pokazuje się wnętrza konstrukcji. Do tego służy przekrój pionowy, który przedstawia fundamenty, ściany, stropy, schody i inne elementy konstrukcyjne. Rzut natomiast powstaje po przecięciu budynku poziomą płaszczyzną, zazwyczaj na wysokości 1 m od poziomu podłogi, dzięki czemu można zaznaczyć między innymi okna.

Rysunek elewacyjny wskazuje wysokość budynku, poziomy kondygnacji, położenie otworów oraz materiały wykończeniowe. W projekcie mogą być opisane także kolorystyka, faktura tynku, układ płyt, rodzaj pokrycia dachu i detale przy wejściu.

Co oznacza szerokość elewacji frontowej?

Szerokość elewacji frontowej to parametr odnoszący się do długości ściany budynku usytuowanej od strony frontu działki. Front działki stanowi część przylegająca do drogi, z której odbywa się główny wjazd lub wejście.

W przypadku prostej, płaskiej ściany wymiar mierzy się między jej skrajnymi krawędziami. Przy budynku z ryzalitami długość również wyznacza się między najbardziej zewnętrznymi punktami elewacji, a nie tylko wzdłuż głównego lica.

Przepisy nie zawierają jednej, szczegółowej definicji tego pojęcia. Jego sposób ustalania wynika jednak z Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 26 sierpnia 2002 r. Wymiar nowej zabudowy wyznacza się na podstawie średniej szerokości elewacji frontowych istniejących budynków w analizowanym obszarze, z tolerancją do 20%.

Reguły te stosuje się przede wszystkim przy wydawaniu decyzji o warunkach zabudowy, gdy działka nie jest objęta miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z 27 marca 2003 r. wymaga określenia gabarytów projektowanego obiektu w takiej decyzji.

Średnia szerokość istniejących elewacji frontowych wyznacza parametr nowej zabudowy, lecz przepisy dopuszczają tolerancję do 20%.

Dlaczego pomiar bywa problemem?

Trudności pojawiają się na działkach o nierównoległych granicach, przy cofniętej linii zabudowy oraz w zwartej pierzei. W takich sytuacjach szerokość elewacji może wymagać ustalenia w linii zabudowy, a nie przy samej granicy z drogą.

Sam wymiar nie przesądza jeszcze, czy budynek ma być wolno stojący, bliźniaczy czy usytuowany w zwartej zabudowie. Ostateczna interpretacja zależy także od odległości od granic, istniejących obiektów, układu ulicy oraz ustaleń decyzji administracyjnej.

Co sprawdzić przed wyborem elewacji?

Materiał elewacyjny powinien pasować do konstrukcji ściany, lokalnego klimatu i zapisów planistycznych. Przed rozpoczęciem prac trzeba sprawdzić, czy działka znajduje się w obszarze objętym MPZP. Jeśli nie, parametry budynku mogą zostać określone w decyzji o warunkach zabudowy.

Znaczenie mają także szerokość działki, linia zabudowy, wysokość sąsiednich budynków, kąt nachylenia dachu oraz dostęp do drogi publicznej. Materiał należy dobrać również do ekspozycji ściany – strona południowa silniej nagrzewa się latem, a północna dłużej pozostaje wilgotna.

Przed zamówieniem wykonania należy ustalić kilka parametrów:

• rodzaj warstwy ocieplenia i jej grubość,
• typ wykończenia: tynk, drewno, płytę, klinkier lub szkło,
• sposób odprowadzania wody z parapetów, balkonów i okapów,
• kolor oraz odporność powierzchni na promieniowanie i zabrudzenia.

Dobrze opracowany projekt elewacji ogranicza ryzyko błędów wykonawczych. Trzeba w nim uwzględnić także detale przy połączeniu ściany z dachem, cokołem, stolarką okienną i instalacjami prowadzonymi na zewnątrz.